Diagnoza jest ważna, ale nie pokazuje całej sytuacji
Diagnoza opisuje chorobę, zaburzenie albo stan zdrowia. Może wyjaśniać, z czego wynikają określone trudności. Nie pokazuje jednak automatycznie, jak dana osoba radzi sobie w domu, poza domem i w codziennych czynnościach.
Dwie osoby z podobnym rozpoznaniem mogą funkcjonować zupełnie inaczej. Jedna może wykonywać większość czynności samodzielnie. Druga może potrzebować regularnej pomocy przy poruszaniu się, przygotowaniu posiłków, higienie, przyjmowaniu leków, komunikowaniu się albo dbaniu o bezpieczeństwo.
Dlatego sama nazwa choroby nie wystarcza do oceny rzeczywistej potrzeby wsparcia.
Co ocenia WZON?
Wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności ustala poziom potrzeby wsparcia. W praktyce oznacza to ocenę tego, w jakim zakresie dana osoba może samodzielnie wykonywać czynności i zadania związane z codziennym funkcjonowaniem.
Pod uwagę może być brane między innymi to:
- czy osoba samodzielnie się porusza
- czy potrafi zadbać o higienę i ubrać się
- czy może przygotować i spożyć posiłek
- czy pamięta o lekach i zaleceniach
- czy potrafi komunikować swoje potrzeby
- czy rozumie sytuacje, które mogą zagrażać jej bezpieczeństwu
- czy potrzebuje pomocy drugiej osoby, nadzoru albo technologii wspomagających
Oficjalne informacje wskazują, że najpierw trzeba uzyskać decyzję WZON ustalającą poziom potrzeby wsparcia, a dopiero później złożyć wniosek do ZUS o wypłatę świadczenia. Szczegóły znajdziesz w informacjach ZUS i na stronie gov.pl.
Codzienne funkcjonowanie to więcej niż samodzielność fizyczna
Potrzeba wsparcia nie zawsze oznacza, że ktoś nie może wykonać danej czynności własnymi rękami. Czasem osoba fizycznie potrafi coś zrobić, ale nie pamięta kolejnych kroków, nie rozumie zagrożenia albo nie potrafi ocenić, kiedy potrzebuje pomocy.
Przykładem może być przyjmowanie leków. Osoba może być w stanie otworzyć opakowanie, ale potrzebować przypominania, przygotowania właściwej dawki albo nadzoru, żeby nie przyjęła leku drugi raz. Podobnie wygląda sytuacja przy wychodzeniu z domu. Ktoś może przejść przez drzwi, ale nie poradzić sobie z zaplanowaniem trasy, orientacją w przestrzeni lub reakcją na nieprzewidziane zdarzenie.
Warto opisywać takie sytuacje konkretnie. Samo stwierdzenie „nie radzę sobie” nie mówi jeszcze, jaka pomoc jest potrzebna. Pomaga informacja o tym, co trzeba zrobić, kto to robi, jak często i co może się wydarzyć bez wsparcia.
Ta sama diagnoza nie zawsze oznacza taką samą potrzebę pomocy
Wyobraźmy sobie dwie osoby po udarze.
Pierwsza osoba porusza się samodzielnie, przygotowuje proste posiłki i pamięta o przyjmowaniu leków. Potrzebuje pomocy tylko przy bardziej wymagających czynnościach.
Druga osoba ma trudności z chodzeniem, nie może samodzielnie przygotować posiłku, wymaga przypominania o lekach i potrzebuje obecności opiekuna podczas wychodzenia z domu.
Obie osoby mają podobną diagnozę, ale ich codzienne potrzeby są inne. Samo wskazanie, że ktoś przebył udar, nie opisuje różnicy między tymi sytuacjami. Dopiero opis funkcjonowania pokazuje, jakiego wsparcia dana osoba rzeczywiście potrzebuje.
Jak opisywać codzienne trudności?
Podczas przygotowania do postępowania warto myśleć o zwykłym dniu. Nie tylko o tym, jakie choroby zostały rozpoznane, ale też o tym, co dzieje się rano, w ciągu dnia i wieczorem.
Pomocne są konkretne odpowiedzi:
- Przy jakich czynnościach potrzebujesz pomocy?
- Kto pomaga Ci na co dzień?
- Jak często potrzebujesz tej pomocy?
- Czy możesz wykonać daną czynność bez przypominania albo nadzoru?
- Co dzieje się, gdy zostajesz samodzielnie?
- Czy trudności pojawiają się zawsze, czy tylko w określonych sytuacjach?
- Ile czasu zajmuje Ci wykonanie czynności, z którą wcześniej nie było problemu?
Sformułowanie „mam problemy z poruszaniem się” może nie pokazać pełnej sytuacji. Bardziej pomocny będzie opis: „Po przejściu kilku metrów muszę odpocząć. Po schodach schodzę tylko z pomocą drugiej osoby. Nie wychodzę samodzielnie do sklepu, ponieważ tracę równowagę”.
Nie chodzi o wyolbrzymianie trudności. Chodzi o ich rzetelne opisanie.
Jak przygotować się do opisania swojej sytuacji?
Przed złożeniem wniosku albo spotkaniem z komisją warto przez kilka dni zapisywać sytuacje, w których pojawia się potrzeba pomocy. Nie musi to być rozbudowany dziennik. Wystarczy krótka tabela:
| Czynność | Na czym polega trudność? | Jakiej pomocy potrzeba? | Jak często? |
|---|---|---|---|
| Przygotowanie posiłku | Nie pamiętam kolejności czynności i zostawiam włączoną kuchenkę | Nadzór i przypominanie | Codziennie |
| Wyjście z domu | Gubię się i nie reaguję właściwie w nowym miejscu | Pomoc drugiej osoby | Przy każdym wyjściu |
| Przyjmowanie leków | Myliłem dawki i pory | Przygotowanie oraz kontrola | Codziennie |
Takie notatki pomagają przypomnieć sobie sytuacje, które w rozmowie łatwo pominąć. Warto zapytać o zdanie osobę, która pomaga na co dzień. Opiekun często widzi zakres wsparcia dokładniej niż osoba, która przyzwyczaiła się do swoich ograniczeń.
Nie trzeba używać skomplikowanych określeń. Najlepszy opis odpowiada na cztery pytania: co jest trudne, jak często występuje problem, kto pomaga i co dzieje się bez tej pomocy.
Dlaczego krótkie odpowiedzi mogą nie wystarczyć?
Osoby przyzwyczajone do swojej sytuacji często mówią: „Jakoś sobie radzę”. Rodzina może z kolei wykonywać wiele czynności za bliską osobę tak długo, że przestaje zauważać, jak duży zakres pomocy jest potrzebny.
Warto wtedy przeanalizować cały dzień i spisać czynności, przy których pojawia się problem. Pomoc opiekuna nie zawsze polega na fizycznym wykonywaniu zadania. Czasem jest to przypominanie, nadzorowanie, tłumaczenie kolejnych kroków albo pilnowanie bezpieczeństwa.
Takie informacje pomagają przedstawić sytuację pełniej niż sama lista chorób.
Rola opiekuna w opisie codziennego funkcjonowania
Opiekun może pomóc uporządkować informacje, ale nie powinien przedstawiać sytuacji w sposób przesadzony. Najlepiej opisać konkretne czynności wykonywane za osobę z niepełnosprawnością oraz te, przy których potrzebny jest nadzór lub przypominanie.
Warto wskazać także, ile czasu zajmuje pomoc i jak często trzeba jej udzielać. Jednorazowa pomoc przy trudnej czynności to inna sytuacja niż codzienny nadzór przy wielu podstawowych zadaniach.
Dobry opis nie polega na wyliczeniu wszystkich problemów medycznych. Powinien pokazywać, co te problemy oznaczają w życiu konkretnej osoby. Dzięki temu diagnoza staje się punktem odniesienia, a nie jedyną informacją przedstawioną w sprawie.
Diagnoza, orzeczenie, decyzja WZON i ZUS
Te dokumenty i etapy postępowania nie oznaczają tego samego.
- Diagnoza opisuje stan zdrowia.
- Orzeczenie o niepełnosprawności potwierdza niepełnosprawność i określa jej stopień, jeśli został ustalony.
- Decyzja WZON określa poziom potrzeby wsparcia w punktach.
- Wniosek do ZUS dotyczy wypłaty świadczenia na podstawie decyzji WZON.
ZUS podkreśla, że najpierw trzeba uzyskać decyzję WZON ustalającą poziom potrzeby wsparcia. Wniosek złożony wcześniej, bez wymaganej decyzji, może pozostać bez rozpatrzenia. Więcej o etapach sprawy przeczytasz na stronie świadczenia wspierającego.
Co zrobić, jeśli punktacja nie odpowiada rzeczywistej sytuacji?
Jeśli przyznana punktacja nie odzwierciedla codziennych ograniczeń, warto dokładnie przeanalizować decyzję WZON. Trzeba sprawdzić, które obszary oceniono, jak opisano funkcjonowanie i czy termin na złożenie odpowiedniego środka odwoławczego nadal trwa.
Nie każda decyzja będzie wymagała odwołania. Każdą warto jednak przeczytać uważnie i porównać z rzeczywistym zakresem potrzebnej pomocy. Więcej o takiej analizie piszemy w artykule Zaniżona punktacja: kiedy rozważyć odwołanie?.
W takiej sytuacji można skonsultować dokumenty ze specjalistą, który pomoże ustalić, jakie działania są możliwe.
Kiedy warto skonsultować sprawę?
Konsultacja może być pomocna, jeśli:
- nie wiesz, od którego etapu zacząć
- nie masz pewności, jakie dokumenty przygotować
- nie wiesz, jak opisać codzienne ograniczenia
- otrzymałeś decyzję z punktacją, która nie odpowiada Twojej sytuacji
- obawiasz się, że termin na dalsze działanie jest krótki
- wcześniej składałeś wniosek, ale nie wiesz, co wydarzy się dalej
Podczas rozmowy warto przedstawić podstawowe informacje o orzeczeniu, stanie zdrowia, codziennym funkcjonowaniu oraz etapie sprawy. Nie należy przesyłać w publicznych komentarzach numeru PESEL, numeru sprawy ani pełnej dokumentacji medycznej.
Wstępna analiza nie jest obietnicą uzyskania konkretnej liczby punktów. Jej celem jest uporządkowanie sytuacji i wskazanie możliwych kolejnych kroków.
Najczęstsze pytania
Czy sama choroba wystarczy do otrzymania świadczenia?
Nie. Diagnoza jest ważną informacją, ale sama nie określa poziomu potrzeby wsparcia. Znaczenie ma wpływ stanu zdrowia na codzienne funkcjonowanie oraz punktacja ustalona przez WZON.
Czy osoby z tą samą diagnozą otrzymują takie samo świadczenie?
Nie musi tak być. Różny poziom samodzielności i różny zakres pomocy mogą prowadzić do różnej oceny potrzeby wsparcia.
Czy trzeba opisywać tylko problemy fizyczne?
Nie. Codzienne funkcjonowanie może obejmować również komunikację, pamięć, rozumienie sytuacji, planowanie czynności, przyjmowanie leków i bezpieczeństwo.
Czy można odwołać się od decyzji WZON?
Możliwość odwołania zależy od rodzaju decyzji, jej treści i terminów. Warto sprawdzić dokument oraz datę jego doręczenia, a w razie wątpliwości skonsultować sprawę.
Czy można otrzymać pomoc w przygotowaniu sprawy?
Tak. Można skorzystać ze wsparcia przy analizie sytuacji, dokumentów, przygotowaniu do komisji oraz sprawdzeniu decyzji. Warunki współpracy powinny zostać jasno przedstawione przed jej rozpoczęciem.
Podsumowanie
Diagnoza mówi, jaki stan zdrowia ma dana osoba. Nie pokazuje jednak całego zakresu pomocy potrzebnej w codziennym życiu.
W postępowaniu o świadczenie wspierające warto opisać konkretne czynności, trudności i sytuacje, w których potrzebna jest pomoc drugiej osoby. To codzienne funkcjonowanie pozwala pełniej przedstawić rzeczywistą sytuację.
Jeśli nie wiesz, jak opisać swoje potrzeby albo chcesz przeanalizować decyzję WZON, wypełnij formularz kontaktowy. Sprawdzimy podstawowe informacje i wyjaśnimy możliwe kolejne kroki.
Chcesz przeanalizować swoją sytuację?
Wypełnij formularz na naszej stronie. Przed rozpoczęciem współpracy jasno przedstawiamy możliwe działania i warunki.