Komisja ocenia codzienne funkcjonowanie, a nie tylko diagnozę
Podczas ustalania poziomu potrzeby wsparcia znaczenie ma nie tylko nazwa choroby czy posiadane orzeczenie. Oceniane jest przede wszystkim to, w jakim zakresie dana osoba samodzielnie wykonuje czynności dnia codziennego oraz jakiej pomocy potrzebuje.
Ocena obejmuje 32 czynności związane między innymi z poruszaniem się, higieną, przygotowywaniem posiłków, przyjmowaniem leków, komunikowaniem się, prowadzeniem gospodarstwa domowego i podejmowaniem codziennych decyzji. Zgodnie z przepisami odbywa się na podstawie obserwacji, bezpośredniego wywiadu oraz oceny funkcjonowania.
Więcej o przebiegu oceny przeczytasz w poradniku: Jak przygotować się do komisji WZON?
Dlaczego tak wiele osób umniejsza swoim trudnościom?
Osoby z niepełnosprawnościami często od wielu lat żyją z określonymi ograniczeniami. Wypracowują własne sposoby wykonywania czynności, korzystają z pomocy bliskich albo rezygnują z części aktywności.
Z czasem takie funkcjonowanie może wydawać się normalne. Osoba pytana o samodzielność odpowiada więc: „tak, radzę sobie”, mimo że wykonanie danej czynności:
- zajmuje jej znacznie więcej czasu
- powoduje ból, zmęczenie albo duszność
- wymaga używania sprzętu pomocniczego
- jest możliwe tylko z pomocą drugiej osoby
- wiąże się z ryzykiem upadku lub urazu
- nie jest możliwe każdego dnia
Pomoc rodziny również może stać się tak naturalna, że przestaje być zauważana. Ktoś przygotowuje posiłki, przypomina o lekach, robi zakupy, pomaga w kąpieli albo załatwia sprawy urzędowe, ale podczas komisji osoba zainteresowana mówi, że „w zasadzie jest samodzielna”.
Samo „tak” nie zawsze pokazuje całą sytuację
Jednym z najważniejszych błędów jest udzielanie krótkich odpowiedzi bez wskazania warunków, w których dana czynność jest wykonywana.
Tak, ale nie jestem w stanie założyć skarpet ani zapiąć drobnych guzików. W gorsze dni potrzebuję pomocy przy całym ubieraniu.
Mogę zrobić kanapkę, jeśli produkty są wcześniej przygotowane. Nie jestem w stanie długo stać, kroić twardych produktów ani przenosić gorących garnków.
Wychodzę z domu, ale tylko z osobą towarzyszącą. Samodzielne poruszanie się wiąże się u mnie z ryzykiem upadku i nie potrafię bezpiecznie korzystać z komunikacji publicznej.
Każda z tych osób może powiedzieć, że wykonuje daną czynność. Dopiero dodatkowe informacje pokazują jednak, ile wsparcia naprawdę potrzebuje.
„Jakoś sobie radzę” nie oznacza pełnej samodzielności
Samodzielność nie polega wyłącznie na tym, czy dana czynność zostanie ostatecznie wykonana. Znaczenie ma również:
- czy czynność jest wykonywana bezpiecznie
- ile czasu zajmuje i czy potrzebne są przerwy
- czy powoduje ból lub znaczne zmęczenie
- czy wymaga przypominania, nadzoru albo asekuracji
- jak często potrzebna jest pomoc innej osoby
- co dzieje się w gorsze dni
Właśnie dlatego osoby z tą samą diagnozą mogą otrzymać różną liczbę punktów. Punktacja ma odzwierciedlać indywidualną potrzebę wsparcia, a nie samą nazwę schorzenia. Więcej na temat zasad i progów wyjaśniamy w artykule: Świadczenie wspierające 2026 - progi, kwoty i punkty.
Jak przygotować się, aby nie pominąć ważnych trudności?
Przed komisją warto przeanalizować swój typowy dzień - od momentu wstania z łóżka aż do wieczora. Zastanów się:
- Przy których czynnościach potrzebujesz pomocy?
- Co wykonujesz tylko częściowo?
- Z jakich aktywności rezygnujesz ze względu na stan zdrowia?
- Co robi za Ciebie współmałżonek, dziecko, rodzic albo opiekun?
- Jak często zdarzają się gorsze dni i jak wtedy wygląda Twoje funkcjonowanie?
- Czy wykonywanie czynności powoduje ból, zmęczenie lub zagrożenie?
Pomocne może być spisanie konkretnych przykładów. W stresie łatwo zapomnieć o sytuacjach, które na co dzień wydają się oczywiste.
Możesz również skorzystać z kalkulatora punktów WZON, który pomaga uporządkować informacje dotyczące codziennego funkcjonowania. Wynik ma charakter orientacyjny i nie zastępuje oceny przeprowadzanej przez WZON.
Mów zgodnie z prawdą - bez umniejszania i bez przesadzania
Celem rozmowy nie jest zdobycie punktów za wszelką cenę. Nie należy wyolbrzymiać objawów ani opisywać sytuacji, które nie występują. Równie dużym błędem jest jednak ukrywanie trudności, odpowiadanie wyłącznie jednym słowem albo przedstawianie pomocy bliskich jako czegoś, co „się nie liczy”.
Warto mówić konkretnie:
- co jesteś w stanie zrobić
- czego nie możesz zrobić
- przy czym potrzebujesz pomocy
- jak często tej pomocy potrzebujesz
- jakie są konsekwencje próby samodzielnego wykonania czynności
Uczciwy i dokładny opis nie jest narzekaniem. Jest przedstawieniem rzeczywistego poziomu potrzeby wsparcia.
Co zrobić, jeśli punktacja nie odzwierciedla Twojej sytuacji?
Jeżeli decyzja WZON pomija istotne ograniczenia albo przyznana liczba punktów nie odpowiada rzeczywistemu poziomowi potrzebnej pomocy, warto przeanalizować uzasadnienie decyzji i dostępne dalsze kroki.
Nie każda niska punktacja oznacza automatycznie, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy będzie zasadny. Znaczenie mają dokumenty, przebieg oceny oraz to, które obszary funkcjonowania mogły zostać ocenione nieprawidłowo. Więcej informacji znajdziesz w artykule: Zaniżona punktacja - kiedy rozważyć odwołanie?
Przygotowujesz się do komisji WZON?
Jeżeli termin komisji się zbliża i obawiasz się, że nie opiszesz dokładnie swoich trudności, możemy wcześniej pomóc uporządkować najważniejsze informacje dotyczące codziennego funkcjonowania.
Sprawdź swoją sprawę lub zadzwoń pod numer 720 234 234. Ustalimy, na jakim etapie jest postępowanie i jakie mogą być kolejne kroki.